Sagaca knabino
hungara popolfabelo

I
Vivis iam aŭ neniam
— diras la fabelo —
brava, paca kaj sagaca
reĝo en kastelo.
Sur si kronon, sub si tronon
li ja reĝe havis,
ĝis limlando de la lando
lia leĝo gravis.

La eskorto en la korto
salvon pafis tondre,
korteganoj, ĉambelanoj
klinis sin demonstre.
Ĉiu gajne zorgoŝajne
lian gracon serĉis,
senripoze verse-proze
komplimenton verŝis.

Li ne kredis. Lin tre tedis
blufo, ŝerco, klaĉo,
kaj scivole pensis sole
pri sagaco, saĝo.
Spriton provi, saĝon trovi,
ne nur la humilon,
el la oro de l' trezoro
faris li — plugilon.

En sunbrilo la plugilo
por admiro staris…
Ĝis nun, sciu, ja neniu
tian ilon faris.
Tiel pompe kaj sentrompe
reĝo ne projektis!
Senmakule, eĉ spegule
sunon ĝi reflektis.

Iom ruze sinamuze
reĝo jen parolas:
«Ĉesu psalmi! Diru al mi,
kiom ĝi valoras?»
La demando tra la lando
tien-reen krozis,
ĉies menso pro la penso
viglis, ne ripozis.

Tuj tre multe, eĉ tumulte
grafoj, princoj venis,
sed neniu estis, kiu
trafis kaj divenis.
Ili gapis, kapon skrapis,
palpis ĝin, balbutis,
fine honte forironte
ruĝiĝante mutis.

Sur tronseĝo el la reĝo
sakris la parolo:
«Kia sperto pri mallerto,
pri la cerba molo!
Korteganoj, ĉambelanoj,
dekorita bando,
eĉ la princoj el provincoj
stultas en la lando!»

Li do tiam vokis sian
avo-aĝan sklavon.
«Fiksu, homo, via kono
ĝian volorhavon!»
Sin klinante, ĝin palpante
montris li humilon:
«Kamparanoj en la manoj
havas — ferplugilon.

Plugi teron uzas feron
ĉiu kamparano;
la valoro de l' laboro:
ĉiutaga pano.
Mi, simplulo, servutulo,
penson kiel havus
pri la pezo, pri or-prezo?!
Certe mi mistrafus».

«Mia vorto — via sorto!
Sciu, servutulo,
sen respondo por vi mondo
dronos en nebulo.
Do ekpenu kaj divenu
la plugil-valoron!
Se ne, voktoj post tri noktoj
tranĉos vian kolon».

II
Sur la vojo kun malĝojo
kamparano migris;
pro la timo pri la fino
liaj pensoj nigris.
Ĉe vojfino al filino,
kiam ŝin renkontis,
tuj raporte simplavorte
ĉion li rakontis.

«Ne cerbumu, pipon fumu,
poste iru dormi!
Mi ja trovos, kiel povos
ĝustan solvon formi.
Ne lamentu, ne plu plendu,
estos bona fino!»
Tiel ĉarme kaj korvarme
traktis lin filino.

Li cerbumis… Ŝi mastrumis
kaj babilis, agis,
ĉion orde filinzorge
por remigro pakis
kaj matene flustris jene
antaŭ ol li iris:
«Al mi kredu, nur ripetu,
kion jam mi diris!»

III
Do zorgplene, iom treme
migris li al reĝo.
Foje-foje li survoje
turnis sin al preĝo,
sed ĉe l' trono paroltono
kaŝis lian dubon
ke neniu tion sciu,
nun li ĵetas kubon.

«Reĝa brilo de l' plugilo
ora, senlabora
por la pladoj de l' regatoj
estas — senvalora.
Pluvo, suno por la humo
multe pli valoras,
ĉar sen tio ja nenio
ĝermas, kreskas, floras».

Tiel saĝa kaj kuraĝa
estis la respondo;
ĝin primiris, eĉ admiris,
la kortega rondo.
Sur tronseĝo mem la reĝo
kriis surprizita:
«Jen tre trafe! Ci plenprave
estas vere sprita».

«Reĝo mia, peko mia
pezus al animo…
Vi eraris… Ne mi faris
solvon, sed filino.
Do mi petas, por mi pledas,
regu vin kortuŝo:
por mesaĝo de la saĝo
estis mi nur — buŝo».

La honesto kaj modesto
reĝan plaĉon trafis;
suvereno en mieno
jam indulgon havis.
Li ridetis, flustre petis
grafon sur tronŝtupo…
Tiu kure kaj rekure
venis kun — linstupo.

«Mia vorto — ŝia sorto!
Vidu, kamparano,
jen el stupo por okupo
ne pli ol plenmano.
Ŝi ŝpinteksu kaj ampleksu
ŝia preta tolo
tian grandon, ke ĝi landon
kovru kun popolo!»

IV
Hejmeniris, ĉion diris
patro al filino…
Li lamentis, antaŭsentis
timon pri la fino:
«Mi respektas, sed suspektas,
reĝo havis febron
stupdonante ordonante
fari la — maleblon».

«Ne cerbumu! Pipon fumu,
poste iru dormi!
Solvon ruzan, eĉ amuzan
provos mi elformi.
El maleblo fari eblon
vanus cerbostreĉo;
ne teksaĵon, sed spritaĵon
volas nia reĝo».

Li cerbumis… Ŝi mastrumis
kaj babilis, agis,
ĉion orde filinzorge
por remigro pakis
kaj matene flustris jene
antaŭ ol li iris:
«Al mi kredu, nur ripetu,
kion jam mi diris!»

V
Supre reĝo sur tronseĝo,
sube princoj staris,
kamparano kun elano
riverencon faris…
Liajn ĝenon, hezitemon
reĝo vorte tondis:
«Nu, pri ŝpino la filino
kion nun respondis?»

«Reĝa Moŝto, mi, la poŝto,
peras, interpretas:
la filino por la ŝpino
tage nokte pretas,
tolon teksos, ĝi ampleksos
grandon — landon kovri,
sub la tendo regimento
povos eĉ manovri…

Sed ŝi petas — mi ripetas —
ilojn vi preparu:
bobenilon, radŝpinilon,
eĉ teksilon faru!
Celon trafi volu havi
nuran reĝan dignon,
ĉion fari, finprepari
uzu — jen ĉi lignon!»

Per la mano kamparano
montras lignon latan,
kies grando, mezurrando
estis nur — manplata.
Reĝo prenis kaj komprenis,
tuj eksplode ridis:
«Solvo ĝusta, miagusta!
Jen ŝi ree spritis!

Kiu spritas, ja meritas,
ke honoru oni;
mi deziras, eĉ sopiras
ŝin persone koni.
Tial, homo, al la trono
la filinon gvidu!
Miajn gracon kaj donacon
la kortego vidu!»

VI
Man-en-mano kamparano
kaj filino venis…
Nia reĝo sur tronseĝo
pozis, gravmienis,
sed tuj poste, eĉ ne moŝte
digno lin forlasis,
kiam paro el kamparo
al la trono paŝis.

Ŝiaj ondaj haroj blondaj
brilis kiel oro,
en sereno de l' mieno
montris sin pudoro,
sur la vango pentris sango
rozon al lilio,
ŝia ĉarmo estis varmo,
suna harmonio.

Suverene, sed serene
reĝo ŝin algestis.
Je la signo ŝi kun digno
paŝis… Patro restis…
Dum ŝi iris ĉiu miris:
«Belo kaj staturo
estas rekte kaj perfekte
arto el eburo!»

«Kvazaŭ helo el ĉielo
al mi nun rigardus
kaj sur lipoj du tulipoj
rubenruĝe ardus»
— tiel reĝo sur tronseĝo
pensis, miris mute
kaj pro ravo iĝis sklavo:
amblindulo tute.

Ŝin ekvidi kaj decidi
estis nur momento;
lin katenis, al ŝi ĉenis
fajre brula sento.
Ŝin li svatis, ame flatis,
tuj dekretis feston,
donis ringon, krondistingon
kaj reĝinan veston.

«Ju pli frue, des pli brue
sonu la fanfaroj!
Al ĝojfesto de l' landestro
venu la najbaroj!
Ĉiu homo ĝis mentono
manĝu, trinku, dancu,
eĉ hundvostoj pro la ostoj
gaje sin balancu!»

Reĝa Moŝto je la kosto
de la propra kaso
brandon, vinojn, cent bovinojn
donis al amaso.
Tiutage kaj senpage
ĉiu drinkis, festis,
eĉ eskorto sur la korto
dormis nur, digestis…

«Vin, reĝino, junedzino,
ame mi salutas;
korfidelon, orjuvelon
antaŭ vin mi ŝutas…
Tamen, sciu, al neniu
rajtos vi konsili,
ĉar la leĝo de la reĝo
devus vin — ekzili.»

«Homo faras kaj eraras,
mia edzo, reĝo;
eble iam pekos mi jam
spite al la leĝo.
Por okazo, se ukazo
pelos min sen pledo,
rajton solan, min konsolan,
havu mi sen peto.

Por feliĉo en malriĉo
vidu, jam mi planas;
lasu preni, kun mi teni,
kion mi plejamas».
«Mi promesas kaj permesas,
portu el palaco
por vi kio estas io
kara laŭ la plaĉo!»

VII
Foje estis, ke forestis
reĝo kun eskorto…
Du najbaroj, etaj caroj,
venis al la korto.
Pro diskuto, eĉ disputo
eĥis la palaco;
ili tedis, solvon petis
pri milito, paco.

Sed al ili ja konsili
nur la reĝo rajtis,
kiu fore ĉaslabore
ie pafis, rajdis.
Pro zorgpleno pri problemo
caroj petis, tedis…
Al invado, pro persvado
la reĝino cedis.

Forgesante, nepensante
pri la sekva puno
ŝi proponis, konsildonis
al la cara kuno:
«Ne nur toste vortokoste
traktu pri la paco;
ĉiutage ĉiuage
vivu sen — minaco!

Kaj feliĉaj, eĉ tre riĉaj
iĝos viaj landoj,
se obeos pacon kreos
kapoj, manoj, langoj…»
Dum la caroj per la ĉaroj
iris for tre frate,
— kia sorto! — reĝo, korto
hejmenvenis fate.

Edzon trompi, leĝon rompi
ŝi ja ne intencis,
tamen honte lin renkonte
ŝi pri peko pensis.
«Dum mi ĉasis, kion faris
sola vi, tre kara?»
Ŝi kelkvorte diris orde:
«Mi konsilis, kara».

Pro la vero la kolero
en la reĝo bolis,
tuj reĝpoze furioze
tiel li parolis:
«Via vorto — via sorto!
Mankas nun pardono.
Lasu tronon, vian kronon,
iru for el domo!»

Sian kronon sur la tronon
metis ŝi sen vorto;
sen lamento post momento
iris for tra l' pordo;
sed al reĝo tiu leĝo
ŝajnis nun maljusto,
ĉar ektordis, koron mordis
io en la brusto.

Pensis reĝo: «Stulta leĝo,
kiu min mem punas…
Kion fari? Ja erari
reĝo ne rajtumas».
Dum lin regis kaj premegis
la ĉagreno pike,
ĉe aranĝo por la manĝo
helpis ŝi — mistike…

VIII
Reĝo sola, senkonsola
sidis ĉe la tablo…
Mankis sprito, mankis rido,
ĉarmo kaj afablo.
La regalo kiel galo
gustis tre amara,
ĉar forestis, ne ĉeestis
la edzino kara.

Li nescie trinkis tie
dolĉan dormigilon,
poste vidis (vane spitis)
griza lampobrilon…
Pro la vino de l' reĝino
li inertis dorme
kaj ebrie senkonscie
ronkis forte ŝtorme…

IX
Ŝi sekrete, tre diskrete
veturilon petis,
reĝon sian, senkonscian,
sur ĝin zorge metis.
El la korto tra l' eskorto
lin ŝi lerte ŝtelis;
la ĉevalojn inter valojn
ŝi senhalte pelis.

Al kabano de kampano
kiam ŝi alvenis,
la dormantan reĝon vantan
enen ŝi tirtrenis,
kaj sur maton la amaton
metis, kovris, vartis,
kaj ameme korotreme
ĝis vekiĝo gardis.

Ĉe vekiĝo per streĉiĝo
brakoj tuŝis trabon
kaj je salto plafonalto
batis lian kapon…
«Lito pajla, sfero ajla,
senpargeta planko,
argilmuroj, polva puro,
ĉie manko… manko…

Kio estas? Kie estas
mi, ho, Dio sankta!?»
«Ĉe la sino de l' edzino
sole vin amanta.
Vi promesis kaj permesis
rajton, la konsolan,
ke mi prenu, ĉe mi tenu,
por mi plej valoran.

Por mi oro kaj trezoro
senvaloraj estas,
ĉar en koro vi, sinjoro,
mia edzo nestas…
En reĝeco, geedzeco
gravas, mi imagas,
se komune ili kune
por regatoj agas».

«Edzineto, kolombeto,
orjuvelo rara,
nur vi estos, ĉiam restos
por mi la plej kara!
Manon prenu, kun mi tenu
povon en palaco;
sprite brilu kaj konsilu
por popola paco!»

* * *

Kaj de tiam ili ĉiam
kune regis juste;
mem parolo de l' popolo
tion pruvas ĝuste.
Mi aldonas, ĉar mi konas,
kio estas vero:
ili nune vivas kune
nur en la — fabelo.