Kancero de animo

1

Antaŭ bulvarda ludomo haltis aŭto de la polico. Du uniforme, unu civile vestitaj viroj descendis: la policaj kuracistmajoro, kapitano, detektivo. Sub la volbo de la pordego la pordiisto atendis ilin.
— Mi estas Korodi, la pordisto. Mi gvidos vin, sinjoroj.
— Kie estas la loĝejo? — la kapitano demandis.
— Kvara etaĝo. Ni havas lifton. Jen, sinjoroj, bonvolu ascendi!
Ili okupis liftkajuton oficodigne, senvorte. Kun obtuza brueto la lifto ekleviĝis. La detektivo interesiĝis.
— Kio estas lia nomo?
— Paŭlo Varasdi. Ĵurnalisto li estis. Maljuniĝanta, bonmaniera, afabla viro li estis. Neniu estus pensinta, ke tiel…
— Kiu rimarkis la aferon?
— La najbarino. Ŝi aŭdis la pafon. Tuj ŝi kuris al lia pordo, sed vane ŝi frapis sur ĝi. Poste ŝi venis al mi por diri sian suspekton. Mi vokigis policanon. En lia akompano ni iris al la loĝeĵo, malfermis la pordon per hokŝlosilo. La policano estas supre. Telefone li sciigis vin pri la okazaĵo.
— Dankon! Laŭ mia opinio, ni finos dum kvaronhoro — rimarkis la kapitano.
La lifto haltis. Ĉe la fino de la koridaro el la grupeto de viroj kaj virinoj altiĝis la figuro de policano. Tuj, kiam li rimarkis siajn superulojn, disciplinite li salutis ilin. La vigle parolanta grupeto silentiĝis kaj lasis liberan vojon al la oficialuloj. Kompato miksita kun scivolemo respeguliĝis sur la vizaĝoj.
La policano raportis al la kapitano.
— Stefano Gere, policano el la postenejo numero cent dudek, raportas, ke antaŭ duonhoro je la alvoko de la pordisto mi penetris en la loĝejon de Paŭlo Varasdi. Mi trovis la ĉefluanton mortinta. Memmortigo. Adiaŭaj leteroj sur la tablo. Pri la sekureco de la loko mi zorgis. La nomojn de la eventuale pridemandotaj personoj mi notis.
— Dankon! Restu ekstere! Nur je alvoko oni povas paŝi en la loĝejon. Raportu la alvenon de la kadavro-transportistoj. Sinjoro — la kapitano turnis sin al la pordisto — bonvolu resti kun mi.
Ili paŝis en la ĉambron. Pureco, agrabla ordo regis ĉie. La fruprintempa suno orumis la meblaron. Sur la tablo, kovrita per blanka puntotuko, kuŝis bukedeto da freŝaj violoj kaj du leteroj. Unu en malfermita, la alia en fermita koverto. Sur la kanapo, duone deglitinta, kuŝis la mortinto. Bonvestita, altstatura viro. Lian purecon makulis nur la sango, fluinta el lia brusto. Laŭ aspekto, lia aĝo malfacile difinebla. La morto sensulkigis la vizaĝon, la lipojn kurbigis je ironia rideto. En liaj brunaj haroj kelke da arĝentaj sugestis, ke la prujno de la aŭtuno tuŝis ilin kaj li ne estis jam juna. La vivestinga revolvero kuŝis sur la planko tiel, kiel ĝi falis el la mano de la mortinto.
La kapitano eksidis al la tablo, elpoŝigis sian fontplumon, el la aktujo metis foliojn da skribpaperoj sur la lablon por la farota protokolo. La maljuna kuracistmajaro paŝis al la mortinto. La detektivo zorge prenis la revolveron kaj ekobservis ĝin. La pordisto iom rigide restis staranta ĉe la enirejo kaj rigardis la iaman ĉefluanton. Verŝajne li pensis, ke ankaŭ tiu ne plu pagos por malŝloso de la pordego. Por tiu foririnto jam la estiminda ĉiela pordisto senpage malfermis la pordegon, se vere ekzistas alia mondo kaj tie servas estiminda ŝlosilzorganta maljunulo.
Dum la kuracisto okupis sin pri la mortinto, la kapitano ĉirkaŭrigardis. La sunorumita hejmo ŝajnis esti nesto de paco kaj feliĉo, tamen tiun ŝajnon refutis la okazinta tragedio. Eble por konservi tiun ŝajnon la malfeliĉulo deturnis fremdan monon kaj… Lia rigardo trafis la leterojn. La unua, en la malfermita koverto, havis la adreson de la polico. Kelklinia klarigo kaj peto: "Mi ne povis suferi plu. Estis sufiĉe! Mi petas, se eble, preterlasi la sekciadon. Estus superflue. Mi mem mortigis min. Punkto! Paŭlo Varasdi."… Sur la koverto, metita al la freŝa violbuketo, estis sola frazo: "A1 mia edzino, kiel lasta ĝentilaĵo de mia amo."… Por momento la mieno de la kapitano respegulis konsternon. Longe li rigardis la koverton, li rigardis kaj sentis, kvazaŭ nevidebla mano peziĝus al lia brusto.
— La kuglo penetris en la bruston inter kvara kaj kvina ripoj. Ĝia elira loko estas sur la maldekstra skapolo. Tuja morto. Ĉirkaŭ la vundo kaj ĉe la truo sur la ĉemizo estas postsignoj de bruleto. Memmortigo — raportis la kuracisto.
— La revolvero estas modelo Steyer, braŭning-sistema, kun sep kugloj. Unu mankas el ili. La elĵetiĝintan malplenan kuglingon mi trovis sur la kanapo — la detektivo kompletigis la raporton.
La kapitano, kvazaŭ li volis peli tentan penson, ekskuis sian kapon kaj laŭtvoĉe admonis sin: "Ek al la laboro!" Li turnis sin al la pordisto.
— Bonvolu komuniki ĉion, kion vi opinias necesa pri la mortinto: lian nomon, lian profesion, ion pri liaj cirkonstancoj konataj de vi.
— Paŭlo Varasdi, ĵurnalisto. De deksep jaroj li estis ĉefluanto de la loĝejo. Kiel nova edzo li okupis ĝin kun sia juna edzino. Gaja, bonhumora, bonmaniera viro li estis. Ofte li babilis kun mi pri ĉio. Dum la milito kaj sieĝo li kondutis tre humane. Li amegis sian edzinon. Tion ĉiu povis konstati.
— Ĉu ŝi foriasis lin?
— Ne! Ili kune vivis. Neniam ili kverelis. Verdire, mi ne povas scii, kio okazis. Eble financaj zorgoj, ĉar nun neniu vivas tiel, kiel antaŭe. Vere, la virinoj ŝatas klaĉadi. Ankaŭ pri ili estis klaĉo.
— Kion oni diris pri ili?
— Onidire la subluanto venenis ilian vivon familian.
— Ĉu subluanton ili havis? De kiam?
— Post la milito ili subluigis la ĉambron de la servistino. Ĝi havas apartan enirejon al la koridoro. Post la sieĝo unu juna kolego de la sinjorino transloĝigis sin tien. Tre agrabla juna viro. Nenion malbonan mi povas diri pri li.
— Mi komprenas. La subluanto estas juna, la edzo maljuniĝanta. Nu, kaj la virino?
— Vere mi ne scias. Ŝi povas havi kvardek jarojn. Kelkfoje ŝi ŝajnis esti pli, alifoje malpli. Vi ja scias, sinjoro kapitano, kiel la aĝo varias laŭ humoro ĉe la virinoj.
— Jes, mi scias. Ĉu infanon ili havis?
— Ne! Ĉiam mi miris pri tio. Ili ja tiel kore amis unu la alian.
— Ion alian vi ne scias. Ĉu?
— Nun nenio venas en mian kapon… Tamen jes, eble tio interesos vin. Antaŭ kelkaj horoj, kiam lastfoje mi renkontis lin ĉe la lifto, li tenis en sia mano tiun violbukedeton. Mi rimarkis, ke lia edzino certe tre ĝojos pri la printempa floreto. Ridetante li diris: "De deksep jaroj la tridekunuan de marto mi donacas tian bukedeton al mia edzineto. Sciu, tiun tagon mi renkonitis ŝin. Pli belan tagon dum mia tuta vivo Dio ne donis al mi." Mi diras ja, ke li ridetis, eble iom malgaje, enpensiĝeme, sed vere, mi ne povis pensi ion tragedian. Kiam la lifto atingis la kvaran etaĝon, li ŝovis dekflorenan bankbileton en mian manon, dirante: "Je la memoro de tiu ĉi tago trinku ion, oĉjo Korodi!" Ĉiam li nomis min tiel, kvankam nur du jarojn li estis pli juna ol mi.
— Kiomjara vi estas?
— Sesdek. Kompreneble sur mi la jaroj lasis pli da postsignoj ol sur li. Sinjaro Varasdi aspektis dek jarojn pli juna ol liaj samaĝuloj.
La rigardo de la kapitano observis la vizaĝon de la mortinto. En tiu rigardo esprimiĝis delikata kompreno, poste li turnis sin denove al la pordisto.
— Dankon pro la informoj. Mi petas vin, diru al la policano, ke li enlasu la virinon, kiu malkovris la memmortigon. Provizore mi ne bezonas vin.
La pordisto forlasis la ĉambron. En la longminuta silento nur la tiktakado de la murhorloĝo aŭdebliĝis. La kapitano rigardis al la mortinto. kvazaŭ li dezirus konaltiĝi kun la sekreto de la mutiĝinta koro.
— Tipa memmortiga kaŭzo — la kuracistmajoro rampis la silenton. — La neglektata kaj maljuniĝanta edzo ne povis toleri plu, ke la Vivo frakasis lian idolon kaj iun tagon li renkontis fremdiĝantan animon. Ĉiutaga historieto.
— Jes, ĉiutaga. La ombra flanko de la sunbrilaj martoj — konsentis la kapitano kaj lian voĉon raŭkigis la rememoro, lia mieno esprimis nuancon de doloro. — Ĉu vi scias, kara doktoro, ke tiu ĉi homo ne nun mortis?
La kuracistmajoro surprizite rigardis al la kapitano.
— Mi ne komprenas. Apenaŭ pasis horo depost lia morto.
— Vi estas prava. Apenaŭ pasis horo, kiam li mortigis sian korpon, sed ni ne scias, kiam li ricevis la mortigan vundon, kiun oni faris sur lia animo. Li skribis al la polico, ke li ne povas suferi plu. La animo de tiu ĉi homo estis unu sola vundo, malfermita, nezorgata, nebandaĝita kaj en tiun vundon la vivo ĵetis ĉiujn siajn malpuraĵojn kaj tiel lia animo infektiĝis, pusiĝis kaj ĝi fariĝis dolora ulcero, nekuracebla vunda: kancero de la animo. Nur tiam mildiĝis la doloro, kiam la virino mensogis amon al li, kiam ŝi ridetis al li. Efemerefikaj morfininjektoj estis tio ĉi. Nur la sincera amo havas kurac-povon… Malfeliĉulo, efektive li povis suferi multe, tro multe por deziri plu la vivon.
La kuracistmajoro iom mire rigardis al la parolanto, sed lian respondon malhelpis la knaro de la malfermiĝanta pordo. Sur ĝia sojlo aperis virineto, larmokula kaj timomiena. En ŝia rigardo estis embaraso kaj atendo.
— La pordiisto diris, ke vi, sinjoro kapitano, deziras pridemandi min.
— Jes, sinjorino. Ĉu vi estas tiu, kiu aŭdis la pafon kaj malkovris la memmortigon?
— Jes, mi. Eĉ mia korbatado haltis por momento, kiam mi aŭdis la eksplodon. Tuj mi divenis, ke okazis malfeliĉo. Ofte mi pensis pri tio dum la lastaj mometoj, ke foje tragedio okazos en tiu ĉi loĝejo.
— Pro kio vi supozis tion?
— Ho Dio mia, oni ja antaŭsentas tion. Dek jarojn mi loĝas en la najbara loĝejo. Ili ambaŭ estis gajaj, ĉiam babilemaj kaj iun tagon… kelkajn monatojn post la sieĝo la ĉiama rideto forvelkis sur la lipoj de la viro. Li kvazaŭ senanime iris, revenis, distrite li rigardis antaŭ sin, forgesis saluti kaj kun videbla embaraso interesiĝis ĉe mi, kiam li ne trovis sian edzinon en la hejmo, ĉu mi ne scias, kien ŝi foriris? La virino ŝanĝiĝis. Ŝi volis tre juniĝi. Kial la virino volas esti pli bela? Por esti plaĉa ankaŭ al alia, ne sole al la edzo. Tiel komenciĝas, ĉiam tiel. Ŝi estis ja bela kaj ofte mi aŭdis de ŝia edzo, ke en la tuta mondo ne estas pli bela, pli bona, pli nobla ol lia edzino. La malfeliĉulo preskaŭ adoris sian edzinon. Lia mieno perfidis, ke ĉiu lia penso estas por ŝi. Ho, ni, virinoj, sentas tion eĉ ĉe fremdaj viroj. Por tia viro ni sentas kontraŭvolan estimon, simpation kaj… nu, iomete envion ni havas pro li.
— Kaj kion vi faris, kiam la pafon vi estis aŭdinta?
— Tuj mi kuris al ilia pordo. Ĝi estis ŝlosita. Mi frapis sur ĝi, poste per la pugnoj mi batis ĝin. Vane! Mi provis spioni tra la fenestro, sed pro la kurteno mi povis vidi nenion. Fine mi rapidis al la pordisto de la domo, kaj…
Ekstere sur la koridoro virina voĉo energie postulis: "Mi petas, lasu min eniri! Mia loĝejo estas tiu ĉi! Kio okazis? Pro Dio, kial la polico?"
— La voĉo de la virino, sinjoro kapitano… ŝi nun revenis el la kinejo. Almenaŭ ŝi diris tion al mi, kiam ŝi foriris. Certe ŝi estis kun la subluanto. Tiel ili kutime faris — klarigis la atestantino.
La policano paŝis en la ĉambron kaj raportis, ke la edzino de la memmortiginto alvenis kun juna sinjoro.
— Lasu ilin enveni… Sinjorino, por momento mi petas vin, mi deziras noti vian nomon.
— Valeria Kubany, edzino de d-ro Francisko Kubany. Mia edzo estas oficisto ĉe la akcia societo Gellert, ni loĝas en la apuda loĝejo n-ro 11 kaj…
— Dankon! Nun mi ne bezonas vin… Bonvolu eble for…
En la kadro de la brue malfermita pordo nun aperis zorge ŝminkita virina vizaĝo kun (terurtimaj okuloj kaj malantaŭ ŝi juna viro, kies rigardo perfidis lian rifuĝsopiron.
— Kio okazis? Pro Dio, kial vi estas ĉi tie, sinjoroj?
— Sinjorino, via edzo mortigis sin. Li mortis. — La voĉo de la kapitano ŝajnis kruele senkolora, senkompata. Kun fantomvida rigardo li observis la mienon de la virino. En ŝia rigardo mutis senvoĉa, senlarma emocio, kvazaŭ ŝi ne estus kompreninta, kion li diris al ŝi. La kapitano montris al la kanapo. Ŝia rigardo sekvis la direkton kaj la volo ne povis venki ŝian senmovecon. Eĉ voĉon ŝi ne havis. Verŝajne ŝi nur rigardis, sed ne vidis la mortinton. — Jen por vi, sinjorino, lia adiaŭa letero. La klarigon ĝi eble enhavos.
La kapitano prenis la fermitan koverton, la bukedeton da violoj kaj transdone etendis ilin al la virino.
— Jen, sinjorina imoŝto, li sendis tiujn floretojn al vi je la memoro pri la 31-a de marto, kiel lastan saluton — kaj la tono de la vortoj estis amare sarkasma kaj lia mieno respegulis doloran ironion. — Cetere tio ne havas plu signifon. Tiu marto pasis antaŭ deksep jaroj… Hodiaŭ la realaĵo estas tiu mortinto kaj tiu ĉi letero. Prenu kaj legu ĝin, sinjorina moŝto, poste, se vi povas komuniki ĝian enhavon, faru tion… kaj vi, sinjoro — la kapitano turnis sin al la junulo, staranta apud la virino —, bonvolu protekti la sinjorinan moŝton, se hazarde venus en ŝian kapon la ideo sveni kaj senkonsciiĝi. Ĉe tiaj okazoj estas kutimo, utila kaj krimkaŝa kutimo, sed mi avertas vin, ke ĉe mi tio ne havas efikon.
— Sed sinjoro kapitano, mi protestas… mi ja ne… vere, mi ne — la mortpala junulo pledis por si tremvoĉe.
— Mi scias. Nek vi… nek ŝi. Por la murdo de animo ni ne havas paragrafon. La juneco estas senrespondeca kaj la velkiĝo, imitanta junecon, perdas sian prudenton, kiam ili fariĝas kunkrimantaj, kiam ili murdas per fatala frakaso sian viktimon kaj prirabas lin forprenante de li ĉion: kredon, vivovolon. Por la murdo de la animo nia leĝaro ne havas paragrafon.
— Mi protestas, ke via suspekto…
— Vi eraras. Mi ne suspektas. Mi legas. Klare mi legas, kion la momento pro rekono de la krimfaro skribis sur la vizaĝon de vi ambaŭ. Jes, tie, en via timparalizata rigardo, kaj tie, sur ŝiaj konvulsie tordiĝantaj trajtoj estas la konfeso: ni mortigis lin, ni murdis lian animon — kaj la voĉo de la kapitano eĥis plu en la aŭskultantoj kiel svingobruo de batanta vipo.
En la subita morna silento la ruĝungaj graciaj fingroj de la virino tremante malfermis la koverton kaj prenis el ĝi slipon. Ŝia rigardo fiksiĝis al la kelklinia teksto, poste aperis la unuaj larmogutoj en ŝiaj okuloj. Ŝia vizaĝo, al kiu la pudro kaj ŝminkaĵo mensogis junecon, subite dolore sulkiĝis. La orblonda koloro de ŝiaj haroj certe kaŝis jam griziĝintajn tufojn. Ne, ŝi ne estis bela. La naturan ĉarmon tegis tavolo de abunde ŝminkita mensoga farbo. El ŝia dekoltita bluzo ŝiaj manoj erotike tiklantaj la viran fantazion, preskaŭ ŝajnis elfali ĉiumomente. Ŝi similis al maljuniĝanta stratvirino.
La kapitano pensis pri tio, kion tiu viro povis ami en ŝi, se li ne povis vivi plu rezignante pri tia falsa beleco? Kion? Verŝajne li amis en ŝi la komune pasigitan sunbrilan pasiritecon, la iaman 31-an de marto, la mil efemerajn ĝojojn kaj dolorojn de la kune vivitaj deksep jaroj, tiun mozaikbildon, kiun la vivo faris en lia animo el la gestoj, voĉo, rideto, ploro, vortoj, movetoj de la virino… kaj tiun mozaikbildon, vane li penadis, li ne havis forton neniigi. Jam estas neeble pridemandi lin, ĉar li mutiĝis por ĉiam kaj lasis por ĝistomba soleco ankaŭ la virinon, kiun li amis eĉ en sia lasta penso. Jen ankaŭ ŝi restos senkunula eĉ tiam, se la hazardo indulge ĵetos kelkajn aventurojn sur ŝian vivovojon. Virino kun tia pasinteco povas ricevi de la Vivo — nur aventurojn.
Ŝia sorto jam respeguliĝas en la rigardo de la junulo mute konfesanta plenan seniluziiĝon. Tiu rigardo jam ekvidis la sulkojn, kiujn la okuloj de la edzo vidis neniam. Tiu rigardo jam parolas pri la verdikto, ĝermanta en lia korprofundo kaj vidas tiun malfeliĉulinan simpla erotikema ino, sopiranta je pli freŝa, pli juna virhomo. Ne longe ili restos kune. Inter ili ĉiam plialtiĝos la akuzo muta kaj en momento soleca la neglektita pasinteco reviviĝos ankaŭ en ŝia animo. Por torturi ŝin reaperos tia fantomo, kiun la estonteco aliformos vivanta mortinto. Iun tagon ŝi rekonsciiĝos pri tio, ke nur ŝia troa vantemo, la kredovolo pri ŝia beleco kaj dezirindeco kondukis ŝin al la lito de fremda viro kaj trudis al ŝi la konkubinan rolon. Iun tagon ŝi pentos pri tiu nura simpatio, kiun ŝi mensogis "panja prizorgemo" kaj kio estis nenio alia ol atesto-serĉo de la malsata vantemo, ke ŝi estas bela, ke ŝi havas ankoraŭ seksapelon, ke ŝi povas ankoraŭ konkeri novajn virojn kaj meritas de la vivo pli ol maljuniĝantan animparulon. Sed la malfrua pripento estos vana. Teruran prezon ŝi pagos por la plezuroj ide la efemeraj horoj kaj havos la saman sorton, kian havis ŝia viktimo. En tiu ĉi momento la kapitano kompatas ŝin pli ol tiun, kiu faris punkton ĉe la fino de siaj suferoj. Ŝin li kompatas kaj… li rekonas la pravon de la foririnto.
La virino faligis la leteron el siaj manoj, ŝiaj larmoj ruliĝas kaj faras, kanalstrietojn sur ŝiaj pudrumitaj vangoj, ŝiaj lipoj tremas kaj pene raŭkvoĉe ŝi provas ekparoli.
— Mi ne… ne tion… ne tiel… Kion diri? Mi ja amis, amis lin — kaj nun ŝi preskaŭ dolore veparolas sub la pezo de la plago — ve! kial do? Jes, vere, kial?… Foje mi diris ion al li… Jes, kaj tiam estis ankoraŭ nenio… vere nenio… mi ja amis, amis lin… nur poste, kiam min tre tedis la penado forgesigi tiun solan frazon, tiun fatalan momenton, kiam… kiam… Ne, mi ne povas paroli! Nun ne! Nun neeble!
— Nenecese, sinjorino! Mi scias la komencon kaj mi vidas la finon. — La rigardo de la kapitano iris ien preter la virino kaj matura amareco senkolerigis lian voĉon. — Mi scias, ke iun tagon li iom ŝerce ĵaluzadis kaj pridemandis vin kaj vi konfesis vian simpation, vian panjan, prizorgemon al via juna kolego, kiu laŭaĝe ja povus esti via filo kaj tiam kaj tiel komenciĝis… Ĉu?
— De kie vi… — kaj ŝia rigardo esprimis mutan miran.
— Poste li petegis pri indulgo… li skizis teruran bildon pri la estonteco kaj ĉiutage akuzis vin pri agado, pri perfido, ankoraŭ ne okazinta… Ĉio tedis vin, en ĉio vi vidis nur la ofenditan viran vantecon kaj samtempe vi sopiris je nekonataj ĉirkaŭprenoj… Tiel estis… Vi ŝanĝis frizaĵan, uzis pli da ŝminko, imitis la printempan junecon kaj kuraĝigis tiun junulon por konvinkiĝi pri la efiko de viaj artifikoj, utiligis la spertojn de virino kaj iun tagon la panja prizorgemo, via reto, kaptis vian oran fiŝeton kaj vi perdis vian edzinan honeston… Tiel okazis, mi scias… Poste por trankviligi vian konsciencon, vi mensogis plu la amon al via maljuniĝanta edzo… Vi volis konservi la ŝajnon, sed li divenis ĉion, eĉ surprizis vin ambaŭ… Tiel estis! Ĉu?
La virino ne respondis. Ŝi, kvazaŭ paralizite rigardis al la vizaĝo, al la okuloj de la kapitano. Teruro tamburis en ŝia koro. Momente ŝajnis al ŝi, ke liaj trajtoj prenas similecon al tiuj de ŝia edzo kaj tiu edza rigardo profundiĝas al la nesto de ŝiaj sekretoj. Ŝi volis senkulpigi sin.
— Nenecese, ke vi rakontu tion, kion mi ne konas. Mi scias, ke de tiu momento via edzo portis nekuraceblan vundon en sia animo kaj kvankam li idoligis vin en sia amo…
— Jes, jen la vero! — ŝi ekkrie komencis paroli. — Li faris idolon el mi, erarema virino, li levis min al piedestalo de sanktulino, li kvazaŭ peke adoris min kaj…
— Mensogo! Mensogo de kulpulino! Ne li, sed via pli frua amo, viaj edzinaj delikataĵoj, via honesteco kaj fidela solidareco en la bataloj dum deksep jaroj faris idolon, altarbildon el vi… Eble iun tagon vin tedis jam tiu alteco, kien vi levis vin mem per viaj ecoj kaj agoj, kaj vi sopiris al la koto… Jen vi havas ĝin! — la okuloj de la kapitano fulme ekbrilis, en lia voĉo tremis la senpova venĝemo, kvazaŭ li forgesus pri ĉio, kio estas ĉirkaŭ li kaj kvazaŭ serpente li volus mordi ŝian koron, taŭzi ŝian animon, li sible ĵetis la vortojn al ŝi. — Vi, bibliema hipokritulino, kiu jam antaŭ ol murdi, morte vundis la animon de via, vin ameganta edzo, zorge studis tiun biblion, kuŝantan tie sub la krucifikso sur la ŝranketo apud tiu lito, por trovi pledon, por profane legi defendojn el la evangelio por vi, por via fiago. Vi, kun via fremdiĝinta animo, kompreneble ne povis plu havi amon, kompaton al tiu, kiu ĝistombe, ĝis memmortigo amis vin. Sciu do, ke ne senkulpigas vin la aserto, ke li faris idolon el vi, ĉar vi estis idolo, farita de vi mem kaj forpuŝita de la piedestalo same de vi!
Akra terurkrio puŝiĝis el la lipoj de la virino kaj samtempe averte delikate poziĝis mano sur la ŝultron de la kapitano. La mano de la kuracistmajoro.
Dum la longminuta silento la mieno de la kapitano disciplinite rigidiĝis, Li ekregis sian emocion, klinis sin super la notojn de la protokolo. La virino duonlaŭte ekploris; kvazaŭ rompite en ŝiaj tuta korpo kaj animo ŝi ekparolis lace, rezigne, inerte.
— Vi pravas… Eble li rakontis al vi ĉion… eble vi divenis… Jes, li amis min, ho eĉ kiel! Indulge li pardonis ĉion al mi, mi estis la suvereno de lia animo. Ni havis belan homan vivon eĉ dum la plej kruelaj tempoj de la milito. Ĉiu enviis lin pro mi kaj min pro li. Li estis fiera pri mi, ĉar mi estis la perfekta edzino por li, la didonita vivkunulino kaj… Ĉu estis inde al li tiel puni min, tiel terure puni? Ne! Ne! Neinde, nehome li frapis min… Kaj kion fari nun?… Mi amis lin, je la sankta kruco mi ĵuras, ke mi ne ĉesis ami lin…
— Ne ĵuru, sirijorino! Malfrua pento, eĉ ĵure firmigita, ne povas revivigi lin… Ĉu vi permesas, sinjorino, ke mi legu lian leteron?
La virino per apatia kapjeso donis konsenton, La kapitano relevis la faligitan leteron kaj ne laŭte, nur perokule legis ĝin.
"Edzinet', mia amata, mi dankas al vi pro la feliĉaj jaroj kune vivitaj. Pardonu, ke mi maljuniĝis pli frue ol vi kaj mi ne povis toleri plu la kompromisan solvon de via kora problemo. Sunbrilaj jaroj forgesigu ĉe vi la ombron de via, ĝistombe vin amanta edzo".
— Malfeliĉulo, multe li suferis. Ĵurnalisto li estis. Pensema homo, al kiu Dio donacis animon por puni lin… Trankviliĝu, sinjorino! Jen la vivo… Ĉiutaga okazaĵo, sendependa de tagoj kaj monatoj. Estas, kiun la marto, kaj estas, kiun la decembro forportos kun si… Nur ploru! En larmoj solviĝas la doloro… Eble tio estis lia fatalo, ke li ne havis larmojn, nur gorĝsufokan, animmuelan suferon… Nun jam ĉio silentiĝis: ankaŭ li, ankaŭ liaj doloroj, kaj, sinjorino, pardonu al li, ke pro sia ofendita egoismo li rifuĝis for el la vivo celperdinta por li. Jam estas pli facile al li. Vi jam neniam estus povinta resanigi lian vundon. Li havis kanceron de animo. Nekuracebla malsano ĝi estas.
La voĉo de la kapitano ektremis pro kaŝata emocio. Lia rigardo vagis for ien en la malproksimon, trans la ĉambromurojn, trans la minutojn. La kuracistmajoro kaj la detektivo mire rimarkis, kiel strange li kondutas, kiel ne oficialulo, sed simpla civilo, kiu apenaŭ povas regi siajn sentojn. La detektivo rimarkis nur la tremeton de lia voĉo kaj la retenitajn larmojn, sed la maljuna kuracistmajoro sentis, ke ie profunde kaŝiĝas la kaŭzo kaj ne la nuna tragedio emociis lin.
La policano paŝis en la ĉambron por raporti, ke la kadavroportistoj alvenis.
— Nu, sinjoro doktoro, ĉu ni estas pretaj?
— Jes, ĝi estas transportebla.

2

Kapitano Zentay ekstaris, lasis la skribmaŝinon. Li finis sian laboron. Disŝirinte la krajone faritajn notojn, li ĵetis la slipojn en paperkorbon. La raporto pri la memmortigo kaj la bulteno pri la mortinto jam maŝinskribite kuŝas sur la tablo. Li ĉirkaŭrigardis. En la ĉambro de la centra deĵorejo nur estis du personoj: li kaj la indeksisito. La ceteraj foriris por ripozi. Ankaŭ la indeksisto dormis kliniĝante sur la grandan indekslibron. Ekstere sur la korto du policanoj babiladis en la silento de la nokto. Nediveneblaj frazĉifonoj flirtiĝis tra la fenestro.
La mieno de la kapitano ŝajnis ŝtoniĝinta memironio. Senbrue li metis la pretigitan protokolon antaŭ la dormantan indeksiston, poste li prenis cigaredon, ekfumis per profunda spirpreno kaj pensis pri tio, ke la memmortiganto ĉiam estas prava. Li metas punkton kaj finite. Onidire, la memmortiganto estas malkuraĝa, timas la suferojn. Sed ĉu estas racie kaj prudente nur suferi sen espero pri resaniĝo? Kiu havas kanceron de animo, pereu. Kiel bela estus la viva, se nur korpe-anime sanaj homoj ekzistus!
Hodiaŭ posttagmeze, antaŭ ol oni portis for la mortinton, li sekrete premis ĝian malvarmiĝintan manon. Li sentis, kvazaŭ li adiaŭus de parenciĝinta homo. Jes, li adiaŭis silente, iom melankolie, kun tiu envia penso, ke al tiu jam estas bone, al tiu jam nenio doloras, kaj tiu ne devas porti ĉiaman maskon. Tiu liberiĝis. Kiam lia mano ŝoviĝis en tiun de la mortinto, momente ektremis lia koro pro penso. Jes, pro penso, jam delonge maturiĝanta en lia animo, en tiu animo, kiun iam same unu sola frazo mortvoke vundis.
Lia rigardo trafis la vesthokaron. Liaj mantelo kaj deĵorrimeno kun la revolverujo pendis tie. Minutojn kvazaŭ hipnotigite li rigardis ĝin kaj pensis pri sia revolvero, ricevita iam en sia oficejo. Tradicihava armilo ĝi estas. Ĝi ne pafas al krimuloj, al animmurdistoj. Li heredis ĝin de sia kolego, kiun forlasis la edzino. Tradicihava revolvero, la propran mastron savanta de suferoj. Superstiĉa timo regis lin, kiam li ĝin transprenis, kvankam tiutempe la firmamento de lia vivo estis sennuba, kaj tiu virino, kiun sia didonita edzineto li konis dum dekkvin jaroj, tiu bibliema vivkunulino apartenis al li, nur al li. De sur la tablo de ŝia amo ne sole paneroj de kompato estis lia parto. Por la amo ŝi donis plenan amon, por la fideleco fidelecon, por la prizorgemo prizorgon, kaj nun… Ne! Estas neeble treni longe tiun ĉi inferan doloron! Tio ĉi estas nekuracebla. Li havas kanceron de animo. Kial vivi plu? Tio ĉi ne estas ja vivo, sed longa agoniado.
Li ekiris al la vesthokaro, dum longa minuto meditadis ĉe la revolverujo, poste malfermis ĝin… Ĝi estis malplena. La revolvero mankis, kvankam li memoris, ke antaŭ la komenco de la deĵorado li prenis ĝin al si. Estis ja lia devo fari tion. Ĉu li lasis ĝin hejme sur la tablo? Vere, dum la lastaj semajnoj kun superstiĉa antaŭtimo li kaŝis ĝin for de si mem. Li timis la mortvokan sorĉon de la tradicihava armilo, sed hodiaŭ… Jes, tute certe, ke li prenis ĝin al si.
Li ĉirkaŭrigardis kaj surprizite rimarkis, ke en profundsina fotelo iu sidas kaj atentas pri ĉiu inovo lia: la kuracistmajoro. Kiel okazis, ke li ne rimarkis lin ĝis nun? Jes, ja! La dorso de la fotelo kaŝis lin, kaj de la tableto, kie la skribmaŝino staras, estis neeble lin vidi.
— Sinjoro majoro, ĉu vi maldormas? Kial vi ne ripozas kiel la aliaj? — Post momenta paŭzo li embarase aldonis: — Vi povus trankvile retiriĝi. La nokto promesiĝas sufiĉe kvieta. Se io tamen okazus, vi scias, ke oni vekos vin.
— Neeble! Mi havas preventivan deĵoron — respondis duonlaŭte la kuracisto.
— Mi ne komprenas. Preventivan deĵoron? Kion vi volas anticipe malhelpi?
— Nu, kolego, kiam iu polica oficiro tiel malmulte povas suvereni pri siaj sentoj kaj pensoj, kiel vi ne povis dum la posttagmezo, kaj por kiu la kadavro de fremdulo fariĝas mortinto, de kiu li manpreme adiaŭas, kiel vi faris, nu tiu homo staras ĉe la abismorando de la morto. Estas devo gardi lin, ĉar lin vokas, tiras la profundo kaj lin venenas la penso pri neniiĝo.
— Mi ne komprenas, kial vi diras tion al mi? Supozeble, vi ne pensas, ke mi… ke mi volas fari finon al la suferado? Ĉu? — kaj lia protestanta refuto estis tiel senforta, kiel praviga konfeso. — Cetere mi ne havas kaŭzon.
— Tio povas esti… eĉ tute certe, ke vi ne havas kaŭzon, kamarado… kaj vian revolveron vi ne serĉu! Ĝi estas ĉe mi, en mia poŝo. Tiel mi opiniis plej prudenta… Armilo ne decas en la mano de tiu, en kies animo la rememoroj pri feliĉa pasinteco batalas kontraŭ la senhava estanteco… Mi petas, proponu cigaredon al mi. Mia provizo elĉerpiĝis.
La kapitano servoprete transdonis sian cigaredujon. Ili ambaŭ ekfumis kaj senvorte reciproke observadis unu la alian. Fine la kuracisto rompis la silenton.
— Tiru pli proksimen tiun fotelon, eksidu kaj ni babiladu, La nokto estas ankoraŭ longa. La indeksisto dormas.
La kapitano obeeme tiris la fotelon, eksidis vidalvide, kaj li sciis, ke la kuracisto estos sondanta la vundon de lia animo. Egale! Ŝajnis al li, ke ĉiu havas rajton fari tion. Oni ja povas nek utili, nek malutili plu. Iam en la vivprotekta sekcio de la polico ankaŭ li eksperimentis pri tiaj animkanceruloj kaj vane. Ankaŭ tiuj toleris sen plendo la konsolbandaĝon kaj poste deŝiris ĝin. Nun venis lia vico. Kion novan povas diri tiu ĉi kuracisto? Certe nenion tian, kion li ne diris jam al si mem.
— Kiomjara vi estas? — la kuracisto komencis.
— Kvindeksep… Unu jaron malpli ol la posttagmeza mortinto.
— Jes!… Vi ne ŝajnas pli ol kvardeksep.
— Mi scias. Ankaŭ tiu mortinto ne ŝajnis esti pli, tamen li havis siajn jarojn.
— Nu kaj ŝi, la virino?… Kiomjara ŝi estas?
— Tridekok… Preskaŭ tiom, kiom la vidvino de la mortinto.
— Mi komprenas. Fantomado estis en via animo kaj nun vi pensas, ke la memmortiginto pravas. Ĉu?
— Jes… li metis punkton, faris finon al la suferoj.
— Neniu estas prava, kiu ĵetas for sian vivon pro ofendita vanteco. Vere, li faras finon al la suferoj, sed samtempe li senigas sin de tiu konsolo, kiun la vivo rezervis por li… Mortigi sin estas malkuraĝe! Eĉ stulte.
— Pri konsolo vi parolas, sed kion la vivo ja povos prezenti post la unu sola, kiu regis ĉiujn fibrojn de via memo, kaj kiun vi sentis destinita por vi? Kion? Necesvirinon aŭ balzamkonkubinon! Jen! Dankon, mi ne ŝatas la surogaton.
— Mi miras pri via obstina miopeco… Krom la virino ekzistas ideoj kaj laboro… Kredu, ke nur la malsata egoismo, la ofendita vanteco veadas en vi.
— Nur tiu povas paroli tiel, kiu ne konas la doloron, formiĝintan el cent komponentoj. La sufero de la ofendita vanteco naniĝas kompare al la naŭzo, al la pliiĝanta malestimo, al la seniluziiĝo, kiuj kaŭzas ofte eĉ vomsenton, kiam oni estas devigata vidi la perfektan purecon baraktanta en la propre elektita koto, sperti ties moralan degeneriĝon tiagradan, kia makulas per duboj eĉ la plej sunbrilajn tagojn de la kune pasigitaj jaroj. Neeldireble mi suferas… Mi pereos pro tio, eĉ se mi ne volos… Vidu, mi ne hontas konfesi kaj mi ne neas… Mi havas kanceron de la animo. En ĝi kaŝiĝas la neapelaciebla verdikto. Mi devas perei.
La kuracisto ne respondis tuj. Li zorge estingis sian cigaredfinon sur la cindrujo, klinis sin pliproksimen al la vizaĝo de la kapitano, rigardis iom longe al liaj okuloj, kaj nur poste, tre mallaŭte li ekparolis.
— Ne! Kancero de animo ne ekzistas, ĝi estas nur kreaĵo de via torturita fantazio, kaj… kaj… vi ne devas perei… Mi scias, kamarado mia, ke vi ne devos perei… Iam ankoraŭ mi pensis la samon kaj… jen vidu, mi sidas ĉi tie, vidalvide, kaj rememoras, ke foje ankaŭ mi prenis revolveron en la manon kontraŭ mi kaj iu forbatis ĝin el mia mano… De tiam pasis jam dek jaroj, jes, eĉ pli ol dek jaroj.
— Kaj ŝi? La virino? Kio okazis al ŝi?
Malgaja rideto vibris en la okuloj de la kuracistmajoro por momento. Li skrupule konsideris la respondon: ĉu diri la nudan veron aŭ mensogi? Estas ja miraklofaraj mensogoj, kies fiktiva forto efikas pli ol tioi de la aprobitaj medikamentoj. Almenaŭ kelkfoje. Li elektis la mensogon.
— Ŝi revenis. La korkaresaj memoroj pri la pasiniteco rekondukis ŝin. Nun ankaŭ ŝiaj haroj blankiĝis. La nova situacio igis min forgesi tiun intermezon, kiu iam fatale sufokadis la vivovolon en mi.
— Ĉu ŝi revenis? — en la voĉo de la kapitano vibris la surprizo.
— Jes, ŝi revenis kaj ankaŭ ŝia animo fariĝis tiel blanka, kiel ŝiaj haroj… Jes, jes, ŝi revenis — kaj en la rigardo de la maljuna kuracistmajoro melankoliis la revo neniam realiĝinta. Kiel bone estas mensogi tion realaĵo, kion la vivo ĉiam forneis de li. — Aŭskultu! Foje mi aŭdis de iu, aŭ mi legis ie, ke la homo estas dupieda besto kaj la besto estas kvarpieda homo. La diferenco estas nur en la nombra de la piedoj. Ni ambaŭ vivas ja sub la samaj naturleĝoj. Ni, homoj, ribelas, kaj ili, la bestoj, obeas al la samaj leĝoj. Tial ili ne havas animajn konfliktojn. Vidu, amiko, tiu filozofio tenis min viva. Mi klopodis kun humila obeemo klini mian kapon antaŭ la leĝaro de la naturo.
— Kaj la virino revenis… Ĉu?… Kaj vi forgesis ĉion. Ĉu? — kaj la vekita espersopiro kolorigis la voĉon de la kapitano.
— Jes! Ŝi diris, ke vivi sen mi ŝi ne povas.
— La samon ŝi diris ankaŭ al mi, sed tamen… Kaj vere ŝi revenis?
— Jes! Ni vivas kune… ŝi estas ĉe mi, kun mi — kaj la kuracisto sentis, ke tio ne plu estas mensogo, ĉar ŝi vivas en lia animo ĝis la tombo. — Jes, ŝi revenis.
— Ho, indulgema Dio, se ankaŭ al mi… se eble… se… — kaj la akra amareco, la tortura doloro mildiĝis en li je la tuŝo de trompema espero. Lia retenita interna plorego preĝis por indulgo al malplena ĉielo.

3

Maja pluvego lavis la trotuarojn, la stratojn. Oni rifuĝis sub la protekton de la pordegovolboj. Ankaŭ kapitano Zentay haltis ĉe iu pordego kaj tiris sin en ĝian angulon. Li spionadis la firmamenton, senpense gapadis al la preterkurantoj, al la starantoj ĉe la koratraŭa pordego. Lia rigardo vole-nevole serĉis distron. Ĝi legis kaj relegis la nomojn sur la ŝildoj, lokitaj ambaŭflanke sur la muroj sub la pordego. Nur iom post iom li konsciiĝis pri tio, ke li jam la kvaran fojon legas nomon, kiu estas konata de li. "D-ro Dorthmuth p. kuracisto". Certe li konas lin. De kie? La litero "p." subite aperigis antaŭ li la tutan figuron de lia maljuna kuracistmajoro kaj revokis en lian memoron la historian pri reveninta edzino.
Subite ekregis lin la ideo viziti la majoron kaj konatiĝi kun lia edzino, propraokule vidi tiun virinon "kun la blankiĝantaj haroj" kaj "kun la animo, fariĝinta kiel blanka neĝo". Pretere li rigardis al la firmamento. La pluvego daŭros ankoraŭ dekon da minutoj. Li rigardis la numeron de la loĝejo: II-a etago 4. Li ekiris al la ŝtuparejo kaj decidis motivi sian viziton "pro la longdaŭra pluvego".
En la dua etaĝo, ĉe la larĝa koridoro antaŭ la loĝejo de d-ro Dorthmuth, viciĝis longaj flortrogoj kun kolora pompo de la frua primtempo. La fenestrojn kovris puntokurtenoj, supozeble faritaj de zorgemaj manoj virinaj. La anso de la pordo brilis pro pureco. Kapitano Zentay post momenta hezito premis la butonon de la sonorilo kaj la pordo baldaŭ malfermiĝis antaŭ li kaj li vidis aperi ĉe la enirejo simple, sed tre nete vestitan virinon kun duongrizaj haroj. El ŝia delikattrajta kaj senŝminka vizaĝo beleta kvazaŭ radiis la noktonigraj okuloj. La unuaminuta impreso pri ŝi estis, ke la vivo kaprice metis prujnotuŝitan hararon sur junan kapon. Dum la longmomenta observado li taksis dekkvinjaran aĝdiferencon inter la virino kaj la majoro. Vere, tre agrabla animbrila vizaĝo. Iam certe ŝi estis enviinde bela.
— Ĉu la sinjoron majoron vi serĉas, sinjoro kapitano?
La koloro de la voĉo iom rememorigis lin pri provinca dialekto, pri voĉo de sopranrida vilaĝanino.
— Jes, sinjorino. Gabor Zentay, polica kapitano mi estas.
— La sinjoro majoro ne estas hejme, sed bonvolu iri en la salonon, ĉar baldaŭ li devos reveni… la tagmanĝo jam estas preta… Verŝajne pro la pluvo li iom malfruas…
— Verŝajne, sinjorino. — La kapitano paŝis en la antaŭĉambron. — Se esti tute sincere, ankaŭ mi rifuĝis for de la pluvo ĉi tien, pli ĝuste sub la volbon de la pordego kaj tie rimarkinte lian ŝildon…
— Do ne pro oficiala afero vi venis, sinjoro kapitano. Des pli bone! Mi metos ankonaŭ unu teleron sur la tablon kaj vi povos tagmanĝi ĉe ni. Espereble vi havas lupapetiton… Jen tien, al la salono, bonvolu eniri! Dume mi zorgos pri la tablo.
— Ne, ne! Neniel mi deziras ĝeni vin… La pluvo baldaŭ ĉesos kaj…
— Restu, mi petas. La majoro tre ĝojos. Li ja tiom malafte havas gaston ĉe sia tablo… Kompreneble ni ne retenos vin per tagmanĝo, se via edzino atendas vin.
— Mi ne havas edzinon, neniun mi havas.
Ĉu, pro hazardo, ĉu pro la amargusta tono, ŝi rigardis momenton al lia vizaĝo kaj poste kun rideto bonkora, kiu beligis ŝian vizaĝon, kvazaŭ surprize, ŝi ripetis la inviton.
— Nu, riĉan regalon vi ne havos, sed la majoro volonte dividos ĝin. Buljono, kuirita bovviando kun tomatsaŭco kaj rizpudingo, lia ŝatata frandaĵo… Tiom longe li postulas de mi "Manjo, faru jam foje rizpudingon", ke hieraŭ mi vizitis kelkdekojn da butikoj por akiri rizon. Li asertas, ke mi bonege povas ĝin pretigi. Vi nepre devas ĝin gustumi, sinjoro kapitano.
Ŝi kondukis lin en la salonon, sidigis lin kaj rapide foriris por zorgi pri manĝilaro kaj teleroj al la gasto. La kalpitano ĉirkaŭrigardis". La malnovmodaj mebloj atestis pri hejmoŝato de virinaj manoj. Sur la muroj pendis kelkaj pentraĵoj, sur la salontableto kaj la fortepiano floroj en vazoj, kaj tie, inter la du fenestroj, super la kanapo, pendis oleo-pentraĵo, portreto de distinginda belulino. Certe ĝi estas de bona pentroartisto, ĉar la penikumado, la koloroj respegulis veran vivon. Por rigardi la nomon de la artisto, li paŝis al la bildo. Nekonata nomo. Negrave, la portreto estas rave bela.
Li profundiĝis en la observado de la bildo kaj ne rimarkis la revenon de la virino.
— Ĉu plaĉas al vi? Ŝi estis multe pli bela, ol tie sur la bildo, kaj ankaŭ bonkora… jes, bonkora, mi diras.
— Pri kiu vi parolas? — la kapitano turnis sin surprizite al ŝi.
— Pri ŝi! Pri la edzino de la majoro.
— Nu, kaj vi, kio vi estas, sinjorino?
— Simpla mastrumantino, preskaŭ tiel malnova en la hejmo, kiel la meblaro de tiu ĉi salono. Mi estas unu meblopeco postrestinta.
La kapitano kun iom da embaraso aŭskultis la frazojn, diritajn de ridantaj lipoj.
— Nu, kaj… kaj la sinjorino ne estas hejme… ĉu ŝi foriris?
— For!
— Espereble baldaŭ ŝi revenos. Ĉu ne?
— Ne! Ŝi foriris kaj ne plu revenos.
— Kiam? Ĉu denove okazis io?
— Mi ne komprenas, pri kio vi aludas per tiu "ĉu denove okazis io"? Laŭ mi nur unufoje okazis io, antaŭ dekunu jaroj. Tiam ŝi foriris kaj ne plu revenis kaj postlasis nin… jen ĉio!
— Mi tute ne komprenas… Antaŭ monato aŭ ses semajnoj la majoro ja diris al mi, ke ŝi revenis… ke ŝi vivas kun li… kaj nun?
La noktonigrajn okulojn de la virino subite vualis larmo retenata. Ŝi duonvoĉe, preskaŭ al si mem respondis.
— Reale ŝi foriris, sed image ŝi neniam forlasis la domon… Mi scias… sed kion fari?
La kapitano nur nun rimarkis la ŝanĝiĝon de ŝia mieno kaj la esprimon de la okuloj, en kiuj rebrilis pale la memvole akceptita martireco.
— Kaj vi… vi kial restis?
— Por eltordi la revolveron el lia mano kaj… kaj mastrumi en la forlasita hejmo.
La prisilentitan konfeson li kompreniis. Jen la konsolo, etenidita de la Vivo! La necesvirino, la balzamkonkubino! Unu servistino, dungita ino por mastmmi… por servi… Sed kiam lia rigardo eniĝis plu en tiun, de la noktokula simplulino, li hontis pri siaj pensoj kaj lia koro pleniĝis de varma kompreno, homa simpatio al ŝi.
— Ĉu vi konas lin delonge?
— Tridek jarojn mi servas en lia hejmo. Kiel juna fianĉino mi venis servi al ili por pliigi mian doton. La fianĉon forprenis la unua mondmilito. Mi restis. Ili ambaŭ estis tre bonaj, amindaj… kaj kiam li restis sola, ĉu mi rajtis forlasi lin, kiu estas tiel bonkora, kiel homo, viro povas esti bona?!… Mi restis. Tridek jaroj estas longa tempo. Ĉu ne, sinjoro kapitano?
— Jes, tridek jaroj estas tro longa tempo por rekomenci ion novan.
— Sed kial rekomenci? Diru! Komenci ion novan oni povas ja post morto de io finita… Ĉu? Rekomenci estas neeble… Almenaŭ mi tiel pensas. Ĉu mi pravas?
— Vi pravas — kaj li pensis pri tio, ke ankaŭ la sentoj naskiĝas kaj mortas. La tragedion kaŭzas la ne samtempa morto de la sama sento ĉe du animoj. Subite li rekonsciiĝis pri sia situacio. Kio okazus, se la kuracistmajoro trovus lin en sia hejmo? Li ne volas embarasi la bonkoran kolegon, kiu iam mensogis, aŭ diris la veron de la fantazio por lin savi. La pluvo ŝajnis maldensiĝi, baldaŭ ĝi ĉesos. — Ĝuste mi rememoris, ke mi promesis al amiko kune tagmanĝi. Pardonu, sed mi devas foriri.
— Ankoraŭ pluvas… Ĉu vere vi ne povas resti ĉe ni? Li certe ĝojus…
— Ne, neeble!… Kaj mi petas vin, ne menciu mian viziton… entute ne parolu pri mi. Hazarda okazaĵo: pluvis, iu kolego suprenvenis por trovi ŝirmejon kaj post ĉeso de la pluvo li foriris… Jen!
— Vere, mi tre bedaŭras… Tamen iom da rizpudingo… Gustumu ĝin! Ĝi bonege sukcesis, mi pensas.
— Ne! Dankon! Mi devas rapidi for. Eĉ urĝe — kaj li malfermis la pordon, paŝis en la antaŭĉambron kaj tre rapideme premis ŝian manon por adiaŭi.
— Vere mi tre, tre bedaŭras… Mi sentas, ke vi devus resti.
— Neeble! — kaj momenton hezitigis lin la gastama invito de ŝia afabla rigardo. Por rifuĝi kiel eble baldaŭ, li klinis sin al ŝia tenata mano kaj kisis ĝin kun sincera respekto.
— Sed sinjoro kapitano, kion vi pensas — ŝi proteste klopodis liberigi sian manon el la lia kaj ruĝiĝis ĝis tempioj — mi estas jam kvardekokjara!
— Sed anĝelkora — komplimentis la kapitano kaj post momento jam li rapidis for tra la koridoro, kaj atinginte la ŝtuparejon, li spionadis malsupren por eviti eventualan renkonton al la kuracistmajoro.

4

Pasis semajnoj. Iun sunbrilan posttagmezon de junio, aŭto de la polico haltis antaŭ bulvarda ludomo. Du uniforme, unu civile vestitaj viroj descendis: policaj kuracistmajoro, kapitano, detektivo. Sub la volbo de la pordego la pordisto atendis ilin.
— Johano Lestai mi estas, la pordisto. Mi atendis vin, sinjoroj.
— Kie troviĝas la loĝejo? — demandis la kapitano.
— Tria etaĝo. Lifto estas. Bonvolu, sinjoroj!
Ili okupis la liftkajuton oficodigne, senvorte. Kun obtuza brueto la lifto ekleviĝis. La detektivo interesiĝis.
— Kio estis lia nomo?
— Gabor Zentay. Li estis polica kapitano. Bonmaniera, afabla viro li estis. Neniu estus pensinta, ke tiel…
Ĉio prezentis la kutiman bildon: grupo de la najbaroj, scivolemuloj sur la koridoro, la postenstaranta policano, kaj sur la mienoj kompato, scivolo.
La pordo de la loĝejo larĝe malfermita. Pura, bone prizorgita ĉambro. Punta tablotuko sur la tablo. Servico kompleta por likvoro kun tri glasetoj, plenaj de orflava alkoholaĵo. Malfermita adiaŭletero por la polico. Sur la kanapo kuŝis la duone deglitinta mortinto. Lian uniformon makulis nur la sango, filtriĝanta tra la ŝtofo. Lian vizaĝon sensulkigis la morto, liajn lipojn kurbigis la doloro je ironia rideto. La vivestinga revolvero kuŝis sur la planko tie, kien ĝi forglitis en la mano de la mortinto.
La kapitano prenis la postlasitan leteron kaj laŭte legis.
"Kamaradoj, pardonu al mi, ke mi donas laboron. Mi petas vin, malplenigu la glasojn, pretigitajn por vi, je la memoro de homo, liberiĝinta de siaj suferoj. Unuaranga, bonmarka brando ĝi estas. Espereble vi ne plendos pri ĝi… Kaŭzo de mia morto: kancero de animo. Nekuracebla malsano. Post la feliĉoplena pasinteco mi ne povis porti la senĝojan pezon de la estanteco. Mi estis tre sola, orfe forlasita en animo. Mi timis la sencelan maljunecon. …Al kuracistmajoro Dorthmuth transdonu mian saluton kaj diru, ke li nur simbole diris veron. Ankaŭ lia filozofio lamas. Ĉe la bestoj same ekzistas anima konflikto, krizo nesuperebla: la fidela hundo kondamnas sin je malsatmorto sur la tombo de sia mastro foririnta. Mi mortis ĉe la tombo de murdita, kote makulita pasinteco bela… Vivu feliĉe kaj sane! Via iama kamarado: Gabor Zentay".